Search
پنج شنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷
  • :
  • :

اقبال الاعمال

۱- نام کتاب

درکتاب الذریعه جلد دوم ،صفحه ی ۲۶۴از کتاب “اقبال الاعمال” با نام «الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل میقاتاَ واحداَ فی سنه» یاد شده است.

با مراجعه به مقدمه‌ی کتاب “اقبال الاعمال” جلد۱،صفحه‌ی ۱۲، عنوان کتاب «الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مره فی سنه» وارد شده است.

روی جلد ترجمه‌ی کتاب ،اقبال الاعمال نوشته شده است.

۲- موضوع کتاب

 ادعیه و زیارات

۳- انگیزه و تاریخ نگارش

ابن طاووس علاقه واهتمام خاصی نسبت به ادعیه داشته به طوری که اکثر کتابهای اودرشکلهای مختلف، ادعیه واذکار وزیارات را دربردارد.

کتاب اقبال الاعمال درسال ۶۵۰هجری قمری درحالیکه ابن طاووس به سن ۶۰سالگی قدم نهاده بود ت?لیف گشت. در سال ۶۵۵ و۶۵۶ نیز چند باب توسط مؤلف به کتاب افزوده شد.

محل تألیف کتاب در کربلا، جوار مرقد و بارگاه سالار شهیدان علیه السلام بوده است.(۷)

حضرت آیت الله العظمی بهجت بارها می فرمود: طلبه‌ای که کتابهای سید را ندیده باشد، مثل این است که هیچ ندیده است.

۴- اهمیت و اعتبار کتاب

کتاب اقبال الاعمال مفصل‌ترین کتاب سید بن طاووس وگل سرسبد تألیفات اوست. بنابراین تمام امتیازاتی که برای تألیفات سید ذکر شد به نحو احسن در کتاب اقبال الاعمال جلوه گر است. از این رو امتیاز این کتاب بر کتابهای دیگر دعا، مانند مفاتیح الجنان نیامده است ونیز در زمینه ی بیان نکات و اشارات ناب وهمچنین استناد وبهره گیری مستقیم و با واسطه‌ی اندک از سرچشمه‌ی وحی آسای بیانات اهل بیت علیهم السلام و… بسیار روشن است و نیاز به توضیح بیشتر ندارد به همین دلیل این کتاب از اهمیت ویژه در نزد بزرگان برخوردار است.

آیت حق، حاج میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، کتاب شریف المراقبات خود را بر اساس اقبال الاعمال تدوین کرده است. الگوگیری از اقبال الاعمال در جای جای آن به وضوح نمودار است.

حضرت آیت الله العظمی بهجت بارها می فرمود: طلبه‌ای که کتابهای سید را ندیده باشد، مثل این است که هیچ ندیده است.همچنین می‌فرمود: هر کس اقبال سید بن طاووس را نداشت، اساتید ما او را رفیق خود نمی‌شمردند. هر مقدار از اقبال را که مطالعه کردنی است مطالعه، و هر مقدار را که عمل کردنی است، به هر اندازه  حال دارید عمل کنید.(۸)

در کتاب بحارالانوار علامه مجلسی در باب سیره نبوی (ص) از کتاب اقبال الاعمال برگرفته شده است.(۹)

کتاب الولایه و فضایل علی بن ابی طالب از محمد بن جریر طبری که از جمله منابع معتبر در سیره نویسی و تاریخ نگاری اسلام به شمار می آید هم نیز از کتاب اقبال الاعمال استفاده شده است.(۱۰)

۵- نسخه‌های خطی

مجموعه کتابهایی که سید بن طاووس در زمینه‌ی اعمال سال نگاشته است ،عبارتند از:

الف- کتاب «مضمار السباق واللحاق بصوم شهر اطلاق الارزاق وعتاق الاعناق» در اعمال و دعاهای ماه رمضان و بخشی از ماه شوال.
ب- کتاب «اقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مره فی سنه» در دو مجلد، مجلد اول در ادامه‌ی اعمال ماه شوال واعمال
ذی‌قعده و ذی‌حجه و مجلد دوم، دراعمال بقیه‌ی ماه‌های سال.

مجموعه کتابهای یاد شده در زمینه‌ی اعمالی که در سال یک بار به جا آورده می‌شود، از دیر باز در یک مجموعه چاپ شده و به اختصار با نام «اقبال الاعمال» از آن یاد می‌شود.این مجموعه در برخی از چاپها از اعمال ماه محرم شروع شده و با اعمال ذی‌حجه پایان می‌یابد ودر برخی از چاپها از اعمال ماه رمضان شروع شده و با اعمال ماه شعبان پایان یافته است وما در این کتاب بنا بر دلایلی از ترتیب دوم پیروی کرده‌ایم.

حضرت آیت الله بهجت: هر کس اقبال سید بن طاووس را نداشت، اساتید ما او را رفیق خود نمی‌شمردند. هر مقدار از اقبال را که مطالعه کردنی است مطالعه، وهر مقدار را که عمل کردنی است، به هر اندازه حال دارید عمل کنید

گذشته از نسخه‌های خطی که از کتاب «اقبال الاعمال» در کتابخانه‌های متعدد وجود دارد، اکنون سه گونه چاپ از این کتاب شریف مو جود است:

الف- نسخه سنگی که توسط دار الکتب الاسلامیه در تهران چاپ شده است.امتیاز این نسخه عبارت است از: دقت به جا در اعراب دعاها وتصحیح واستوار سازی عبارات سید که بخشهای آغازین آن توسط شهید بزرگ آیت حق شیخ فضل الله نوری و ادامه آن توسط محمد حسین لواسانی تهرانی تصحیح و با نسخه‌های متعدد خطی مطابقت داده شده است.

ب‌- نسخه چاپ بیروت که توسط (موسسه الاعلمی للمطبوعات)وبا مقدمه وبرخی تعلیقات شیخ حسین اعلمی به چاپ رسیده است.امتیاز این نسخه حروف نگاری زیبا ،صحافی وچاپ دلنواز وکمی حجم آن است.این نسخه از روی نسخه ی سنگی گذشته تصحیح شده است ولی متأسفانه نسخه بدل های موجود در نسخه سنگی در آن درج نشده است.

ج‌- نسخه چاپ قم، که توسط دفتر تبلیغات اسلامی قم و با تحقیق و تصحیح جواد قیومی اصفهانی در سه جلد به چاپ رسیده است. امتیاز این چاپ‌، استخراج مدارک آیات و روایات از منابع قبل و بعد از سید است، ولی متأسفانه در اعراب گذاری دعاها، تصحیح واستوار سازی عبارات سید و حذف برخی دعاها و ویراستاری متن، دارای نواقصی است.(۱۱)

۶- سبک شناسی

سید بن طاووس در نقل روایات ادعیه و زیارات چهار شیوه را به کار بسته است:

الف- در موارد زیادی سند روایت را به طور کامل ذکر کرده است.

ب- در برخی موارد فقط سند خود را به کتاب مؤلف ذکر کرده ولی سند مؤلف کتاب به روایت را به همان کتاب ارجاع داده است.

ج- در بعضی موارد که روایات دارای سندهای متعدد بوده‌اند با ذکر جمله‌ی “رویت بعده اسانید” از ذکر سندها خودداری کرده است.

د- در پاره‌ای از موارد روایات را به طور مرسل به معصوم نسبت داده ومنبع وسندروایت را ذکر نکرده است.(۱۲)

 

از دیگر ویژگیهای سبکی ابن طاووس این است که معمولاَ متن روایات را بدون هیچ تصرفی (نقل به معنا) می‌آورد. البته در میان ادعیه، دعاهای غیر مأثور نیز بسیار دیده می‌شود که گاهی خود تصریح می‌کند که این دعا را خودم ساخته‌ام واز آن هم بهره‌ها برده‌ام.(۱۳)

این کتاب نثر بسیار زیبا و عبارات آهنگین دارد که به آن جاذبه خاصی بخشیده است

۷- بررسی محتوایی

کتاب اقبال الاعمال شامل اعمال یازده ماه از سال است. اعمال ماه رمضان نیز به خاطر اهمیت این ماه در کتابی دیگر با نام المضمار آمده که توسط مصنف همراه با اقبال الاعمال در یک مجموعه عرضه شده است. سید کتا ب خویش را به ترتیب ماه‌های سال نگاشته اما بر خلاف روش معمول ابتدای سال را ماه مبارک رمضان دا نسته است. از جمله دلایل این کار اهمیت فوق العاده‌ای است که شرع برای ماه رمضان قائل شده و این که اهل معرفت ابتدای سال وابتدای سیر و سلوک خود را ماه مبارک رمضان قرار می‌دهند. ابن طاووس این کتاب را همراه با هشت جلد دیگر به عنوان تتمه مصباح المتهجد شیخ طوسی نوشته است.(۱۴)

این کتاب نثر بسیار زیبا و عبارات آهنگین دارد که به آن جاذبه خاصی بخشیده است. در این کتاب تنها اعمال و عبادات گردآوری نشده است بلکه مؤلف در جای جای کتاب مطالب مختلف و متنوعی آورده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

الف- تذکر، موعظه وتوجه دادن به آداب قلبی و رسوم باطنی دعا.

ب- بیان بسیاری از وقایع تاریخی وتعیین تاریخ وقوع آن نظیر: واقعه مباهله، حادثه‌ی بخشیدن انگشتر در نماز توسط امیر المؤمنین، واقعه غدیر و…

ج- مباحث مختلفی که به گونه‌ای مربوط به دعا و زیارت می‌شود نظیر تعیین مکان قبر امیرالمؤمنین، علت نام گذاری دحوالارض و چگونگی خلقت زمین، کعبه  و…(۱۵)

Eghbal Amal
Eghbal Amal
eghbal-amal.pdf
8.3 MiB
305 Downloads
اطلاعات بیشتر